“Onderneem! En verbeter de wereld. Hoe bestrijden bedrijven globale armoede?”

Wat kunnen bedrijven doen aan het uitbannen van de wereldwijde armoede? Met deze vraag opent avondvoorzitter Ralf Bodelier het derde Wereldpodium, dat zowel wordt gesponsord door de NCDO alsdoor ABN AMRO. Honderdveertig belangstellenden zijn aanwezig om te luisteren en te praten over de ontwikkelingen en mogelijkheden rondom dit onderdeel van MVO, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Joost Vermeer, directeur van ABN AMRO Tilburg, illustreert het groeiende belang voor MVO. Naast de ontwikkelingen rondom globalisering en duurzaamheid is de mens volgens hem een belangrijke drijfveer voor MVO: ‘de mens is zeer kritisch en acht duurzaamheid van steeds groot belang.’ Als bedrijf moet hier gehoor aan worden geven om verschillende partijen profijt te bieden.

Ook Bernedine Bos (MVO Nederland) erkent de externe invloed; ‘omdat MVO meerwaarde creëert voor de omgeving, is het dus ook een meerwaarde voor het eigen bedrijf.’ Centraal hierbij stelt ze de drie p’s; People, Planet, Profit. Hoewel het belang van het bedrijf voorop staat, moet er verantwoordelijkheid genomen worden voor al deze factoren.

Na Bernedine Bos worden afvalverwerkers Bertus Huiskes (Huiskes Metaal) en Rien Driessen, (P.H.B. Plastic Herverwerking Brabant) aan een interview onderworpen. Huiskes verscheept en recyclet oud metaal naar en in China. Driessen laat Oegandezen pet-flessen recyclen tot grondstof voor fleece-jacks.
MVO blijkt in eerste instantie wederom niet ideële grondslagen te hebben. ‘Om met veranderingen in de huidige economie mee te gaan en daarmee mijn eigen bedrijf te redden, heb ik onderdelen naar China verplaatst’, aldus Huiskes. Met ondersteuning van verschillende dia’s geven beide ondernemers een kijkje in hun buitenlandse vestigingen en de mogelijkheden die dit biedt voor lokale mensen. Uitgangspunt is eenzelfde behandeling van werknemers in het buitenland als in Nederland. Duidelijk worden ook culturele verschillen. Westerse standaarden waarmee men lokale werknemers benadert, worden vaak niet overgenomen. Zo wordt werkkleding in Kampala liever niet gebruikt en blijven sorteertafels in China onaangetast omdat men op de grond wil werken. Dergelijke factoren maken het geven van lokale verantwoordelijkheid des te belangrijk. Voor zowel Huiskes als Driessen geldt daarom dat het grootste deel van de werknemers en managers lokale mensen zijn.

De pauze geeft de bezoekers een momentje van rust om al het gezegde eens rustig te laten inwerken onder het genot van verschillende hapjes, verzorgd door het Wereldrestaurant. Nadat de medewerkers van het Wereldrestaurant zichzelf, het restaurant en hun hapje presenteren, vinden die laatste gretig aftrek bij het publiek. Ook kan er in de pauze nog wat worden gewinkeld bij de stand met sierraden en tassen van A Beautiful Story.

Het tweede deel van de avond word ingeluid door Juice, een aerosole kunstenaar die speciaal voor de avond in vijf minuten en op daverende muziek een kunstwerk maakt terwijl het publiek meekijkt hoe het schilderij tot stand kwam. De uitkomst: een mooi doek met als thema Wereldliefde, geheel in stijl met het thema van de avond en Valentijnsdag.
Daarna is het tijd om ervoor te zorgen dat het schilderij ook geld in het laatje brengt. De opbrengst gaat naar de stichting Het Goede Doel. Het publiek zit immers vol zakenmensen die volgens Ralf Bodelier ‘genoeg te besteden hebben’. Hij begint een veiling waarbij de prijs van het schilderij snel wordt opgedreven en uiteindelijk een koper vindt die €525 neerlegt om er de kamer van zijn aanstaande baby mee te versieren.

Na de veiling is het de beurt aan Michel Barth om geïnterviewd te worden over zijn bedrijf Better Future. Dit is een onderneming die leiderschapsprogramma’s organiseert waarbij managers uit Nederland twee weken in Afrika met lokale leiders werken aan cases over bijvoorbeeld armoede bestrijding en waarbij coaching van hoe problemen aan te pakken centraal staat. Ook verzorgt Better Furture MVO-programma’s, waaronder een bibliotheekproject in India. Onder het motto van ‘leren lezen, laten lezen’ brengt het kisten met boeken naar verschillende dorpen waar de kinderen dan boeken uit kunnen lenen. Het project heeft het ambitieuze doel om het probleem van analfabetisme aan te pakken door 20% van de Indiase kinderen te leren (en laten) lezen.
De Nederlandse managers, vertelt Barth, houden aan de deelname aan Better Future een gevoel van voldoening en zingeving over en kunnen na de training die “je even uit je comfort zone haalt” op heel andere manieren met leiderschapsvraagstukken omgaan. De lokale managers hoeven niet te betalen voor de deelname, maar tonen hun commitment op andere manier en hebben na deelname meer vaardigheden in het bestrijden van armoede in hun land of regio. Een nieuwe vorm van ontwikkelingshulp? Nee, bij Better Future leren mensen uit het bedrijfsleven uit totaal verschillende regio’s van élkaar.

Aan de andere kant van het spectrum staat Adrie Papma, een van de vier directeuren van het maatschappijkritische Oxfam Novib. Lang geleden zag Oxfam Novib geen partner in het bedrijfsleven; ontwikkelingsorganisaties waren er voor de moraal en het bedrijfsleven voor de commercie. Die strikte rolverdeling is verdwenen. Ook in het bedrijfleven is het gevoel ontstaan dat iedereen verantwoordelijkheid draagt. Op die manier kan Oxfam Novib ook meer doen aan de ‘bottom of the piramid’. Bijvoorbeeld door in samenwerking met verzekeraar Interpolis en de Indiase ontwikkelingsorganisatie Dhan 380.000 microverzekeringen te verstrekken om belangrijke risico’s weg te nemen in India.
Het samenwerken met het bedrijfsleven brengt natuurlijk altijd risico’s met zich mee, voor Oxfam Novib geldt ‘een euro is een euro is een euro’ niet. Het is belangrijk te weten welk geld waar vandaan komt. Zo werkten ABN-AMRO en Oxfam Novib samen om de relaties met clustermunitie bij de wet te veranderen. Die samenwerking moet na de overname van de bank weer opgepakt worden.
Herman Mulder, nestor van MVO in Nederland, die de avond afsluit, grijpt dat voorbeeld aan om te illustreren dat NGO’s essentieel zijn voor het bedrijfsleven om bij de les te blijven, om die druk uit de samenleving te blijven voelen. Datzelfde bedrijfsleven staat net als de rest van de wereld voor nieuwe problemen van water, voedsel maar ook klimaat, armoede en kennis. Vroeger was het bedrijfsleven het probleem, tegenwoordig is het bedrijfsleven een onderdeel van de oplossing. Daarom is het volgens Herman Mulder ook zo belangrijk wat er vanavond gebeurt. Het bedrijfsleven kan niet uit onder zijn verantwoordelijkheid om fatsoenlijk te opereren en de presentaties van de bedrijven geven daar voorbeelden van.
In een minuut of tien geeft hij een samenvatting van de avond waarmee het publiek naar bed wordt gestuurd. Wellicht niet met een heel gerust gevoel, maar in ieder geval met een gevoel dat de rol die we als burger en bedrijfsleven met elkaar kunnen spelen, niet onderschat moet worden. “In het begin was er geen pad, tot men begon te lopen, toen begon men te volgen en toen werd het druk. Het begint bij jezelf.” “Think big, start small, act quickly, get results“.

(Verslag: Anne Lutgerink en Surya Gierman / Wereldpodium)

Links:
Opinieartikel Ralf Bodelier in Brabants Dagblad van 12 februari

Klik hieronder voor het evaluatierapport van de publieksenquête:

evaluatierapport_wereldpodium_20080214_-_v_10.pdf

10 april 2008. Het Wereldpodium over de linkse wind in Latijns Amerika. En over de vraag hoe links eigenlijk nog is. Met ruim honderd bezoekers, een wat intiemer publiek dan op de vorige Wereldpodia, werden deze vragen getackeld.

Toon Oomen, van Stichting Tilburg-Matagalpa, leidde de avond in. Met het publiek nam hij de kaart van het continent door en besprak de vele linkse leiders.Het (per ongeluk) ontbreken van het communistische Cuba op de kaart van Latijns Amerikaanse landen werd door Oomen gekscherend bestempeld als voorbeeld van verdringing. Bij het bespreken van de landen bleek het lastig te zeggen wat de definitie van links is. Eén ding lijken de presidenten van Latijns Amerika gemeen te hebben: ze hebben allemaal oog voor het volk, zijn allemaal anti Verenigde Staten, en hebben stiekem ook wat dictatoriale trekjes.
Na Toon Oomen was het de beurt aan Amy van Dijk, Anouk Mermans en Belèn Meijer, leerlingen van het Beatrix College, om te vertellen over hun ervaringen tijdens een studiereis naar Matagalpa in Nicaragua. Samen met Stichting Explorer reisden de leerlingen afgelopen februari af naar Matagalpa. Het werd hun eerste ervaring in een derde wereldland. Hoewel ze in Nicaragua in aanraking kwamen met grote armoede, waren de bewoners en de gastgezinnen heel vriendelijk. Amy, Anouk en Belèn voelden zich al gauw thuis. In de twee en een halve week dat ze in Matagalpa waren, zaten ze niet stil. Door het inzamelen van lege flessen konden ze een schoolbus financieren zodat een groep kinderen naar school kunnen gaan. “Zonder bus kunnen ze niet naar school en moeten de kinderen werken op de lokale vuilnisbelt. Nu hebben ze een kans om ook even kind te zijn.”

Ilse Vossen, manager van het Wereldpodium leidde daarna de grote Latijns Amerika-quiz. De eerste twee vragen waren opwarmertjes. Maar weinig mensen mochten na het opsteken van de verkeerde kaart weer gaan zitten. Na de derde vraag, over het percentage (Latijns Amerikaanse) landen met een links bewind, moesten velen toch gaan zitten. Het saxofoon-kwartet Tango & Zo zorgde voor muzikale illustratie van enkele vragen. De uiteindelijke winnaar bleek Marjo Frenk, fractievoorzitter Groenlinks Tilburg. Zij won een T-shirt van Che Guevara.
Aart Houweling van Passina Foods en Bart Slob van Somo (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) gingen met elkaar in discussie over de vraag of de linkse politiek eerder liberaal is, of dat de presidenten toch de autoritaire kant opgaan. Toegespitst op de motieven van president Correa van Ecuador, die de Grondwet van zijn land buiten werking stelde, kreeg deze toch het voordeel van de twijfel. Slob en Houweling waren het er over eens dat het met de presidenten van Latijns Amerika nog beide kanten op kan gaan. Wanneer zij echter ontpoppen als despoten, heeft dat grote gevolgen voor het internationale bedrijfsleven en daarmee de economieën in Latijns Amerika.
Met een warme oproep aan de bezoekers, rondde burgemeester Ruud Vreeman van Tilburg het eerste deel van de avond af. Vreeman, die vorig jaar met een grote Tilburgse delegatie Nicaragua bezocht, zet zich in voor de bouw van een zuigelingenkliniek in Matagalpa. Voor die kliniek is 560 duizend euro nodig. De Tilburgse gemeenschap kan dat bedrag samenbrengen, meende Vreeman. Hij riep de aanwezigen dan ook op om te doneren in een speciaal daarvoor opgestelde collectedoos.
De pauze werd ingeluid met prachtige tangomuziek van het Saxofoon kwartet Tango & Zo. Onder het genot van wederom een exotische Wereldsnack namen de bezoekers het eerste gedeelte van de avond nog eens door. Speciaal voor deze Latijns Amerikaanse avond gingen ‘Empanadas’ rond; gevulde deeghapjes met vlees, tonijn, spinazie en kaas.

Na de pauze was het podium voor Michiel Baud, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en de meest gezaghebbende Latijns Amerika-deskundige in Nederland. Hij presenteerde een inzichtelijk verhaal over het hoe en waarom van de linkse wind. Aan de hand van foto’s meende Baud dat de opkomst van links niet alleen valt terug te voeren tot het verzet tegen armoede en ongelijkheid, maar dat ook nationalisme een grote rol speelt. Bovendien meent Baud, wordt de opkomst van links ook gestimuleerd door de economische groei op het continent. Want alleen een regering die haar belastinginkomsten ziet groeien, kan sociale programma’s uit gaan voeren. Ook de gevaren van een linkse wind blijven niet buiten beschouwing. Het schrijven van een nieuwe grondwet bijvoorbeeld, kan instabiliteit in de samenleving veroorzaken maar ook, het vertrouwen in de overheid schaden.
Ralf Bodelier, presentator van dit vierde podium, vraagt Baud of hij optimistisch is over de toekomst van Latijns Amerika. “Ja, ik ben optimistisch”, zegt Baud. “De afgelopen 20 jaar gaat het beter. Ook al is er structureel nog niet veel opgelost”. Wanneer het publiek de mogelijkheid krijgt tot het stellen van vragen aan Baud, gaat het over corruptie, de situatie in Midden-Amerika en sociaal-culturele invloeden op de linkse wind. In zijn erudiete reactie op deze vragen toont Michiel Baud nog maar eens dat zijn positie als meest gezaghebbende Latijns-Amerika-deskundige in Nederland niet voor niets is.

De diverse en muzikale avond wordt afgesloten door een presentje voor de sprekers. Miranda van der Klaauw, coördinator bij Stichting Stedenband Tilburg-Matagalpa overhandigt hen grafiek uit Matagalpa. De scholieren van het Beatrix college krijgen een houten vogel, symbool voor kinderen in Nicaragua. Een waardig einde voor een geslaagde avond dat de aanwezigen, onder het genot van Argentijnse muziek en empanada’s meer inzicht bood in de linkse wind in Latijns Amerika.

Ondanks dat de sneeuw alweer is weggesmolten en de ongekende Hollandse vrieskou is verdwenen, worden de bezoekers van het Wereldpodium op 13 januari met veel warmte ontvangen. Nog op de trappen van de schouwburg, krijgt iedere bezoeker als opwarmertje een glaasje Glühwein aangeboden, klaargemaakt op de schone houtstoof van Paul van der Sluis, uitvinder bij Philips.

Ook de gemoederen tussen de twee presentatoren van de avond in het thema ‘Zonne-energie en biodiesel. Schone kansen of schone schijn?’ raken al direct verhit. Presentatoren Ralf Bodelier en Meike de Jong starten zelf de discussie. Waarom zouden we in ontwikkelingslanden schone, klimaatvriendelijke oplossingen invoeren terwijl het oplossen van hun armoede voorop moet staan? Of is het in die landen juist dé oplossing? Dat is waar het deze avond om gaat. Zijn duurzame initiatieven het antwoord op de problemen van ontwikkelingslanden?

Om het onderwerp van de avond in perspectief te kunnen zien, geeft Margareth Njirambo Machinga, Malawiaanse energieonderzoekster aan de Universiteit Twente, commentaar op een aantal foto’s van kookmethoden die in Afrika worden gebruikt. Helder legt ze uit wat de gevaren ervan zijn. De voornamelijk ‘three stone fires’, ofwel open vuren, en ‘parafine stoves’ zorgen elk jaar voor vele sterfgevallen door rookinademing en ongelukken. Bovendien zorgt het traditionele koken voor enorme ontbossing.

Paul Hassing, plaatsvervangend directeur van de directie Water & Milieu van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, legt uit wat de prioriteiten zijn van Afrikaanse ministers van Energie. ‘Hoe krijgen we zo goedkoop mogelijk benzine en hoe voorzien we de dorpen zo snel mogelijk van elektriciteit’. Daarbij speelt de vraag fossiele brandstof of schone ener-gie geen noemenswaardige rol.

Eugenie Geurts, pianiste en zangeres, omkleedt de avond met pianostukken en liedjes over zon, wind en vuur. En sluit daarmee aan bij de drie overige gasten van de avond. Zij zijn ieder met een project bezig of bezig geweest om op een klimaatvriendelijke ma-nier ontwikkelingslanden te helpen. Om beurten is het podium even helemaal van hen. In vijf minuten houden ze een ‘elevator pitch’ om de stem van het publiek te winnen.

Als eerste is Bram Verbeek aan de beurt. Hij vertelt over zijn project in Mozambique om uit algen een klimaatneutrale biobrandstof te halen. Het is dé manier om plantaardig materiaal te gebruiken als brandstof. Andere plantaardige brandstoffen doen een aanslag op de landbouw en vormen zo een bedreiging voor de voedselproductie. Algen kunnen juist gekweekt worden in ziltige delta’s die niet geschikt zijn voor landbouw.

Henry de Gooijer zoekt de oplossing voor de problemen in ontwikkelingslanden in een heel andere hoek. Met zijn stichting Picosol werkt hij aan lampjes met een klein zonne-paneel waarmee hij mensen in dorpen in Cambodja die geen elektriciteit hebben kan voorzien van licht. Op die manier kunnen de mensen ook als het donker is nog wat werk verrichten of lezen, en zo hun kansen in de wereld vergroten. Henry noemt zonne-energie de meest praktische bron van energie die ook nog eens zeer goed betaalbaar is.

De uitvinding van Paul van der Sluis sluit haarfijn aan op de problemen met de kookmethoden die Margareth Njirambo aan het begin van de avond schetste: de hevige rook-ontwikkeling door koken op open vuur in de huizen en de gevaren van paraffine kacheltjes. De schone houtstoof van Van der Sluis lost al deze problemen op door de vlam in een rondom gesloten stoof met een ventilator naar boven te blazen. Zo brandt het hout veel schoner op zonder rookontwikkeling en gevaar voor brandwonden.

De vraag is welk van de drie projecten de bezoekers het meest aantrekkelijk vinden? De stem van het publiek is onverbiddelijk. Met 27 stemmen voor de houtstoof tegen 25 voor de zonne-energie en 12 voor de bio-algen is Paul van der Sluis de winnaar van de eerste stemronde.

Na de pauze wordt verder gediscussieerd. Zowel over de haalbaarheid en kritische kantjes van deze geweldige projecten en zal blijken welk van de ideeën het beste is. Nu blijkt dat het bio-algen project alweer is afgelopen omdat het in Mozambique niet levensvatbaar bleek. Margareth onderkent dat dit vaak een probleem is in Afrikaanse landen. ‘Het duurt een jaar of vijf voordat mensen begrijpen wat het voordeel is en wat er te winnen valt, zo’n project moet stapsgewijs worden ingebed bij de lokale bevolking om succes te hebben’.
Het Picosolproject loopt tegen nogal wat corruptie aan van de regering van Cambodja. Maar het ondervindt ook het voordeel van de commercie. Naast de stichting heeft Henry de Gooijer ook een bedrijf opgezet. ‘Juist door mensen voor het product te laten betalen zorgt voor draagvlak.’
Tenslotte is volgens Margareth Njirambo de houtstoof met €50 euro te duur voor de ar-me mensen die het het meest nodig hebben. Rijkere families hebben vaak al een betere oplossing dan de three stone stove.

Ondanks dat het publiek van ieder project ook tegengeluiden heeft gehoord, blijven ze enthousiast over álle ideeën en al snel ontstaat er een discussie over de voorwaarden waaronder de projecten wel kunnen slagen. De technische kwaliteiten van de projecten blijken niet van doorslaggevende aard, meent ontwikkelingsdeskundige Paul Hassing. Dat is de manier waarop ze worden ingebed in de mogelijkheden die arme landen hebben. Bovendien moet het niet gaan om óf biobrandstof óf houtstoven óf zonnepanelen. Het succes zit in de combinatie van dergelijke projecten.

Tekst: Anne Lutgerink
Foto’s: Marloes Coppes

Van deze avond is ook een publieksevaluatierapport verschenen.

In Latijns-Amerika voltrekt zich een rode revolutie. In twaalf Latijns-Amerikaanse landen zijn linkse partijen aan de macht. Van Cuba tot Chili krijgt het continent de kleur waar Che Guevara nog van droomde.
Maar hoe links zijn die landen eigenlijk? In Nicaragua bekeerde de sandinistische president Daniel Ortega zich tot het katholicisme, verbood abortus en ontving bij zijn verkiezingsoverwinning persoonlijke felicitaties van de Amerikaanse president Bush.
(meer…)

Hoe bestrijden bedrijven globale armoede?

6 miljard mensen telt de wereldbevolking. 3 miljard mensen zijn arm. In een alsmaar kleiner wordende wereld is dat een probleem. En problemen vragen om een oplossing.
Op het Wereldpodium van 14 februari, klinkt nu eens niet de vraag naar politieke oplossingen van de armoede. Evenmin vragen we deze keer wat burgers of ontwikkelingsorganisaties aan de armoede kunnen doen.
Op het Wereldpodium “Onderneem! En verbeter de wereld” draait alles om één vraag.

Wat kunnen bedrijven doen aan het uitbannen van de wereldwijde armoede?

Antwoorden van…

• Herman Mulder. Oud-topman ABN AMRO. Lid UN Global Compact. Mulder: ‘Before I become MaD, I have to be BaD. [MaD=Making a Difference; BaD=Buying a Difference]’
• Bertus Huiskes. Directeur Huiskes Metaal. Huiskes verscheept en recyclet oud metaal naar Pakistan, China, India en Dubai. ‘Ik exporteer geen afval naar deze landen. Ik help hen met secundaire grondstoffen’.
• Rien Driessen. Directeur P.H.B. Plastic Herverwerking Brabant. Driessen laat Oegandezen hun pet-flessen opruimen en versmelt de pet in Kampala tot fleece-jacks. ‘Ook in je spijkerbroek zitten pet-flesjes. Iedereen in Kampala weet nu dat die flesjes geld waard zijn’.
• Michel Barth. Partner bij Better Future.Barth organiseert leiderschapsprogramma’s in onder andere Afrika. Brengt Europese managers samen met Afrikaanse collega’s. ‘Mij valt altijd weer op dat Afrikanen de gedrevenheid in het hart zit. Soms vraag ik me wel eens af wie nu van wie leert.’

Plus…
Bernedine Bos. MVO-Nederland.
Adrie Papma. Oxfam-Novib.
Juice. Aerosol-kunstenaar. Juice laat zich inspireren door Valentijnsdag. Onder daverende muziek spuit hij het schilderij Wereldliefde, dat ter plekke wordt geveild. Opbrengst gaat naar het schoolvoedselprogramma van Het Goede Doel. www.het-goede-doel.nl
Het Wereldrestaurant. Opent haar deuren in mei 2008. Verzorgt nu al de Wereldsnack.

Het Wereldpodium wordt mede mogelijk gemaakt door de NCDO.

De bijeenkomst van “Onderneem! En verbeter de wereld” werd ondersteund door ABN AMRO.

Lees het verslag van deze avond en bekijk de foto’s:
http://www.wereldpodium.nu/2008/verslag-wereldpodium-14-februari/

Vorige Wereldpodia
11 december 2007
De wraak van God; lees het (foto)verslag!

26 september2007
Doe-het-zelven in de ontwikkelingshulp; lees ook het (foto)verslag

DE WRAAK VAN GOD: over de terugkeer van religie in de mondiale samenleving

“Tot ver in de jaren tachtig meenden sociologen dat er voor geloof en godsdienst geen toekomst meer was in de openbare ruimte. Dat is helemaal veranderd. De opkomst van de radicale islam, de groei van de pinksterkerken en de strijd van boeddhistische monniken tegen het regime in Birma tonen de wereldwijde veerkracht van religie.”

Met deze en dergelijke voorbeelden illustreerde avondvoorzitter Ralf Bodelier de terugkeer van religie in de moderne samenleving op een discussieavond in Tilburg van het Wereldpodium, een initiatief dat in Zuid-Nederland het debat over mondiale ontwikkelingen wil aanzwengelen. Het was een avond voor een gemengd gezelschap door een gemengd gezelschap. Gespreksleider was de socioloog Herman Vuijsje, die niet in “onze lieve Heer” verklaarde te geloven, “en ook niet in andere heren. Geen heren en geen dames.” Sprekers waren een jood, een moslim en een christen, alle drie uit liberale stromingen. Het Wereldpodium wisselt discussies, interviews en lezingen af met muzikale intermezzo’s. Deze keer zorgt cabaretière Karin Bruers voor een interactief gedeelte met het publiek. Het duurt even voordat iemand met “een echte God met een Bijbel of een zwaard” op de proppen komt.

Zoals gespreksleider Bodelier vaststelt is veel van wat opgesomd wordt feitelijk humanistisch. De rooms-katholiek, die vervolgens uitspreekt dat wat hem betreft de transsubstantiatieleer -de leer dat brood en wijn bij de mis in het lichaam en bloed van Christus veranderen- mee mag, zorgt voor open monden. Naar aanleiding van de in de zaal aanwezige joden, moslims, christenen, hindoes en boeddhisten knutselt Bruers het “jomochrihiboegeloof” in elkaar.

De forumdeelnemers hebben meer moeite een eensluidende visie op religie te geven. Het houdt Vuijsje, zo zei hij, mateloos bezig of religie noodzakelijk is om de moraal overeind te houden. Religie ziet hij vooral als een godsdienststelsel met regels en rituelen. “Dat is aan het verdwijnen. Ik geloof niet dat je religie moet en kunt herintroduceren. Als God achter de coulissen verdwijnt, zet je Hem niet zomaar weer op de troon.”

Begrip oogst Vuijsje bij Youssef Azghari, docent aan Avans Hogeschool en columnist bij dagblad Trouw. “De profeten hadden weinig met rituelen. God vind je niet in de kerk of de moskee. Ik heb hem gevonden in de natuur in Marokko. Het doegehalte van de islam is van het jodendom en het christendom overgenomen.”

Erik Borgman, sinds kort hoogleraar theologie van de religie, in het bijzonder van het christendom, aan de Universiteit van Tilburg, heeft meer op met regels en riten. “Geloof zit in je hart en je hoofd. Maar het gaat van buiten naar binnen. Je leert het door mee te doen. Ook in een tijd van ietsisme, waarin mensen niet zo veel zeker weten, is het ritueel belangrijk: je kunt altijd meedoen.”

Religie kun je volgens Borgman niet herstellen, slechts vinden. “Religie gaat over wat van ultieme waarde voor je is. Daarom moet er ook in het publieke domein over worden gediscussieerd. Alleen, de politiek kan religieuze symbolen kapen, en dan wordt het een andersoortige religie.”

De gespreksdeelnemers begeven zich veelvuldig op zijpaden. Azghari moet toegeven dat het gros van de moslims, anders dan hijzelf, meent dat de hele wereld zich tot de islam zou moeten bekeren. Hadassa Hirschfeld, werkzaam voor het Joods Marokkaans Netwerk Amsterdam en voorzitter van de Stichting Interculturele Alliantie, stelt het jodendom daartegenover. Dit wordt volgens haar gekenmerkt door twijfelen en willen leren. “Het is redelijk gemakkelijk om jood te zijn. Omdat het ook een cultuur is, kun je het jood-zijn á la carte beleven.”

Zo komt de discussie op symboliek en rituelen, zoals het knielen. Vuijsje: “Katholieken zijn specialisten in gebaren naar beneden toe.” Enige spaden dieper gaat Hirschfeld, die het als een uiting van “enorme devotie” ziet. Borgman: “Je knielt voor datgene wat je maakt tot wat je bent. Het gaat erom dat je niet zelf het centrum van de wereld bent. Religie gaat echter niet over God in de wolken, maar bijvoorbeeld over je omgang met vormen van eindigheid. Je leeft van wat je draagt.”

Naar aanleiding van een videofragment waarin twee Palestijnse meisjes van elf jaar hun verlangen naar de martelaarsdood uitspreken, ontstaat een discussie over zelfmoordenaars en religie. Azghari gelooft er niets van dat ze het menen. “Dit is politiek correct taalgebruik, waarmee ze geïndoctrineerd zijn. De mensen die hun opdracht geven, zijn te laf om het zelf ooit te doen.”

Op zijn stelling dat zelfmoordenaars opereren uit wanhoop, oefent Hirschfeld stevige kritiek. “Misschien is het een opoffering voor hun volk, maar het is in ieder geval een ultieme religieuze uiting.” Volgens Borgman past het zoeken van de dood niet bij het martelaarschap, dat een mens wordt aangedaan. “Normaal gesproken uit de opoffering zich in vormen van dienstbetoon.”

[Bron: Reformatorisch Dagblad van 12 december 2007]

Foto’s gemaakt door Marloes Coppes (marloes_coppes@kpnplanet.nl)
Links naar artikelen op internet rondom het thema “De wraak van God”:

Opiniestuk van Ralf Bodelier: “Hoe houden we Gods wraak zoet?” (BD, 5 december 2007)

Opiniestuk van Erik Borgman: “Religie kan ook problemen oplossen” (BD, 11 december 2007)

Column van Azghari: Niemand weet hoe Mohammed er in het echt uitzag.
(Trouw, 18 december 2007)

Voor aanvang en in de pauze kon u deze videomontage zien speciaal gemaakt voor “De wraak van God”.

Klik hier voor de publieksevaluatie van de bijeenkomst “De wraak van God”.

DE WRAAK VAN GOD; over de terugkeer van de religie in de mondiale samenleving

Dinsdag 11 december 2007 20.00u – 22.30u
Villa De Vier Jaargetijden; Tilburg

Tot ver in de jaren ’80 meenden sociologen dat er voor geloof, religie en godsdienst geen toekomst meer was. Althans niet op het politieke toneel of in de openbare ruimte. Vandaag denken we daar heel anders over. Niet alleen de opkomst van de radicale islam deed ons van gedachten veranderen. Ook de terugkeer van de katholieke kerk in Oost Europa, de groei van de Pinksterkerken in Afrika en Latijns Amerika, de opkomst van de Falun Gong in China of de strijd van boeddhistische monniken tegen het regime in Birma toont de wereldwijde veerkracht van religie.

In een beroemd boek noemt de Franse godsdienstsocioloog Gilles Kepel deze terugkeer van het geloof ‘La revanche de Dieu’, ‘de wraak van God’. Wellicht laat religie zich tijdelijk ondersneeuwen, uiteindelijk eist de godsdienst zijn plaats op het wereldtoneel weer op.
Over deze terugkeer van de religie organiseert het Wereldpodium op 11 december 2007 een bijzondere avond.
Onder leiding van de socioloog Herman Vuijsje (oa. de schrijver van ‘Pelgrim zonder God’, en ‘Tot hier heeft de Heer ons geholpen’) bespreken drie vooraanstaande gelovigen de hernieuwde rol van religie in de mondiale samenleving.

De volgende gasten kunt u op 11 december met elkaar in gesprek zien:

Hadassa Hirschfeld studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Zij studeerde af op de “Ontkenning van de Holocaust”. Hadassa Hirschfeld was 20 jaar adjunct-directeur van het CIDI: Centrum Informatie en Documentatie over Israël. Zij werkt voor het Joods-Marokkaans Netwerk Amsterdam en is voorzitter van de Interculturele Alliantie. Deze organisatie verzorgt antidiscriminatie-trainingen op scholen.

Youssef Azghari is docent communicatie, cultuur en ethiek aan Avans Hogeschool, geeft lezingen en trainingen op het gebied van culturele diversiteit.
Daarnaast is hij publicist, vaste columnist bij dagblad Trouw en schrijver van het studieboek ‘Cultuurbepaalde communicatie’.

Erik Borgman is theoloog en directeur van het interdisciplinaire Heyendaal Instituut voor theologie, wetenschappen en cultuur van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is gehuwd, lekendominicaan en enig lid van het virtuele Genootschap van Gelovigen voor Godslastering.
Erik Borgman wordt met ingang van 1 november 2007 aan de Universiteit van Tilburg benoemd tot hoogleraar Theologie van de religie, in het bijzonder van het christendom. Naar aanleiding van deze benoeming werd Borgman geïnterviewd door het Brabants Dagblad: klik hier om het vraaggesprek te lezen.

In een diepgravend gesprek zullen zij aan de hand van recente televisiefragmenten ingaan op de nieuwe rol van religie en godsdienst. Ze zullen niet alleen spreken over de rol van religie in de mondiale wereld, maar ook over de manier waarop de media religie in beeld brengen. Welke keuzes maken journalisten? Welke keuzes hadden ze ook kunnen maken? En wat hadden we dán gezien?

De wraak van God is een avond gericht op verdieping. Op begrip, inzicht en oordeelsvorming. Een avond vol gesprekken en filmfragmenten.

Cabaretière Karin Bruers zal zorgen voor een interactief gedeelte met het publiek dat aanzet tot nadenken.

De muzikale omlijsting is van het vocaal ensemble Bea Bad in Beses, dat liederen zal zingen van vroege componisten als Monteverdi en Orlando di lasso.

Wanneer:
Dinsdag 11 december 2007 van 20.00u tot 22.30u

Waar:
Villa De Vier Jaargetijden; Noordstraat 38, Tilburg

Klik hier voor het (foto)verslag van de avond

‘Doe-het-zelf-hulp is heel veel passie, maar geen armoedebestrijding’

(foto’s gemaakt door Bart van Hattem www.bartvanhattem.nl)

Zo luidde de stelling van Lau Schulpen tijdens het eerste Wereldpodium, dat plaats vond op woensdag 26 september in de Villa de Vier Jaargetijden in Tilburg. De opkomst was hoog: ruim 130 belangstellenden waren gekomen om te luisteren en mee te praten over de stand van zaken van de doe-het-zelf-hulp. Lau Schulpen was één van de sprekers.

Mirjam Vossen (ontwikkelingsgeograaf en journalist) verzorgde de aftrap van het Wereldpodium. Zij stelde dat de doe-het-zelvers in het gat springen dat de steeds professioneler opererende grote organisaties open laten. Maar uiteindelijk komen ze wel voor dezelfde keuzes te staan als die professionals.

Na Mirjam kwam Dick Wittenberg (journalist NRC en hulpverlener). Hij werd uitgebreid aan de tand gevoeld door Ralf Bodelier (journalist en schrijver van meerdere boeken over Afrika en globalisering). Dick vertelde over de armoede in het Malawiaanse dorp Dickson en over zijn interventies die het dorp een school, een waterpomp en kunstmest opleverden. Of Dickson echt vooruit geholpen is, valt volgens hem niet te zeggen. Wel is het evident dat de mensen van het dorp de laatste jaren niet in angst en vrees hoefden te leven of er wel genoeg voedsel was.

Na de pauze onderwierp Ralf Lau Schulpen (Radboud Universiteit Nijmegen) aan een interview. Lau stelde dat passie alleen niet genoeg is om aan hulp te doen. Of hulp succesvol is, ligt vooral aan het effect ervan op armoedebestrijding op de lange termijn. Zijn stelling: het verschil tussen de ‘groten’ en de ‘kleintjes’ zit ‘m vooral in het lerende vermogen. Grote organisaties zijn veel meer bereid tot zelfreflectie. Zij onderzoeken, in tegenstelling tot de kleine initiatieven, het effect van hun acties. Schulpen bepleitte meer samenwerking tussen de grote hulporganisaties en de kleine particuliere initiatieven. Doe-het-zelf hulporganisaties zouden zich meer af moeten vragen wat hun daadwerkelijke bijdrage is aan structurele armoedebestrijding.

Het gevarieerde programma werd aan elkaar gepraat door een zeer enthousiaste Evelijne Bruning. Zij is hoofdredacteur van Vice Versa, het vakblad voor ontwikkelingssamenwerking.

In de pauze werd een bijzonder hapje gepresenteerd: sprinkhanen. Het Wereldpodium bood deze aan als lekkernij, maar Ralf Bodelier vertelde er wel bij ze in Afrika toch vooral als hongervoedsel worden genuttigd.

Voor de organisatie van het Wereldpodium was deze eerste bijeenkomst een opsteker: met meer dan 130 bezoekers hebben we laten zien dat een dergelijk initiatief in Tilburg en omgeving wordt gewaardeerd. Wij gaan dan ook onverminderd enthousiast verder!

Links naar artikelen op het internet rondom het thema Doe-het-zelvers in de hulp:

Opiniestuk:
artikel Ralf Bodelier over doe-het-zelvers in de hulp – september 2007
http://www.brabantsdagblad.nl/uwmening/opinie/article1925529.ece

Artikel Mirjam Vossen in IS over CIDIN-rapport van Lau Schulpen:
http://www.isonline.nl/?node_id=63315

SLAGEN DE KLEINTJES WAAR DE GROTEN FALEN?

De doe-het-zelvers rukken op. Grote ontwikkelingsorganisaties krijgen steeds meer concurrentie van kleine particuliere clubs. Op reis in Afrika, Azië of Latijns-Amerika ontmoeten rijke westerlingen arme zuiderlingen. Geconfronteerd met hun concrete armoede, besluiten de rijken de armen te helpen. Ze bouwen een schooltje, slaan een waterput en betalen de arts voor een plattelandskliniek. Het doe-het-zelven in de hulp is in opmars. Inmiddels telt Nederland rond de tienduizend kleinschalige ontwikkelingsorganisaties. En alom krijgen ze de sympathie van het grote publiek.

Politiek Den Haag ondersteunt de doe-het-zelvers. Linkse politici prijzen hen omdat ze het ‘draagvlak’ onder de ontwikkelingssamenwerking versterken. Rechtse politici prijzen hen als schoolvoorbeelden van particulier initiatief. Ondertussen zitten de professionele ontwikkelingsorganisaties met de doe-het-zelvers in hun maag. Betekent de opkomst van de kleintjes niet het falen van de groten?

Kritische kanttekeningen worden maar amper gemaakt. Ten onrechte.
• Wat is bekend over de effectiviteit van de doe-het-zelvers?
• Zit de Afrikaanse dorpeling wel op zijn hulp te wachten?
• Wat gebeurt met het schooltje of de waterput wanneer de doe-het-zelver is vertrokken?
• Riekt deze vorm van hulp niet naar paternalisme en bemoeizucht?
• Is het bouwen van schooltjes en waterputten niet de rol van de overheid?
• Hoe gaan de doe-het-zelvers om met corruptie?
• En doen de groten het werkelijk zo slecht?

Het Wereldpodium: over de achtergronden, de gevaren en de kansen van een nieuwe trend. Slagen de kleintjes waar de groten falen?


GASTEN
Dick Wittenberg: hulpverlener tegen wil en dank.
Dick Wittenberg is journalist voor NRC Handelsblad en schreef in september 2005 voor het maandblad M een prachtige reportage over het Malawiaanse dorpje Dickson: ‘Het gezicht van de armoede’.
Afgelopen voorjaar verscheen van hem en fotograaf Jan Banning het boek Binnen is het donker, buiten is het licht. Kroniek van het naakte bestaan in een Afrikaans dorp.
Net als zoveel westerse reizigers, raakte Wittenberg meer betrokken bij het dorpje dan hij oorspronkelijk van plan was. Sinds 2006 runt hij in Dickson zijn eigen hulpproject, betaald door ‘Vrienden van Dickson’.
De vraag is: wat doet Wittenberg er precies en hoe succesvol is zijn project? Maar ook: bestáán die vrienden van Dickson wel? En waarom verruilde Wittenberg zijn rol van journalistieke waarnemer in betrokken hulpverlener? Hoe staat Dickson er vandaag voor?

Mirjam Vossen: doe-het-zelven hoort bij deze tijd.
Ontwikkelingsgeograaf en journalist Mirjam Vossen is zowel oprichter van de kleinschalige ontwikkelingsorganisatie ‘Het Goede Doel’ als medeauteur van het in mei verschenen boek Hulp. Waarom ontwikkelingshulp moet, groeit en verandert.
In haar boek schetst Mirjam Vossen onder meer de opkomst van de doe-het-zelf hulp. Anders dan verwacht, beginnen de doe-het-zelvers niet uit kritiek op de groten, maar omdat ze zélf iets aan de extreme armoede in het zuiden willen doen. Bovendien is de term doe-het-zelven steeds minder van toepassing. Steeds meer organisaties leggen professionele maatstaven aan. Tegelijkertijd worstelen de kleintjes met dezelfde vragen als de groten in de tijd dat zij nog klein waren. Zouden de grote professionele organisaties de kleintjes niet wat meer moeten begeleiden en onderwijzen? Of smoren ze daarmee het nieuwe enthousiasme voor de hulp?

Lau Schulpen: hoe doen de kleintjes het?
Lau Schulpen geldt als belangrijkste deskundige in Nederland wat betreft kleinschalige particuliere projecten. Schulpen is docent en onderzoeker bij het Centre for International Development Issues Nijmegen (CIDIN) van de Radboud Universiteit Nijmegen.
In de eerste vijf maanden van 2007 onderzocht hij in Ghana en Malawi de concrete verrichtingen van de doe-het-zelf projecten. Tientallen projecten werden door hem kritisch tegen het licht gehouden. Tijdens het Wereldpodium op 26 september presenteert Schulpen voor het eerst zijn bevindingen.
Van Schulpens hand verscheen onlangs het boek Wegwijs in de wereld van de hulp.


De gespreksleider van deze avond is Evelijne Bruning, hoofdredacteur Vice Versa, het vakblad voor ontwikkelings-samenwerking.

Dick Wittenberg en Lau Schulpen worden geïnterviewd door Ralf Bodelier, journalist en schrijver van meerdere boeken over Afrika en globalisering.

De avond wordt omlijst met prachtige muziek van Duo Surdulica. Dat zijn Karin van Kooten op viool en Stanislav Jusufovic op accordeon, viool en accordeon. Samen spelen ze de meest uiteenlopende muziek, van klassiek tot jazz en van latin tot volksmuziek.
Karin van Kooten won vele prijzen met rock- en folkbands, en volgde masterclasses bij Herman Krebbers en Hagai Shaham. Stanislav Jusufovic behaalde de derde prijs op de Coupe Mundial te Noorwegen (het belangrijkste internationale concours voor accordeon) en volgde masterclasses bij Milan Rakic en Mika Väyrynen.

Klik hier voor het (foto)verslag van de avond