Op maandag 30 november organiseert het Wereldpodium samen met het Koning Willem II College een bijzondere dag over deze kindsoldaten. Tijdens de lesuren krijgen een aantal leerlingen uit het tweede, derde en vierde leerjaar een speciale training in interviewen. Deze wordt verzorgd door Ralf Bodelier, journalist en presentator van het Wereldpodium en Meike de Jong, presentator bij Omroep Brabant.
Read the rest of this entry »

Wat staat met kerst op tafel? Een sappig hertenbiefstukje? Een lekker varkenshaasje? Een malse steak of gevulde kalkoen? ‘Fout’, roept de Club van Rome. ‘Vleesconsumptie leidt tot honger, verlies aan biodiversiteit en klimaatverandering’. De Club wil eieren, een groenteburger of desnoods kip op uw bord. Vegetariërs: ze zijn niet enkel dierenvrienden. Ze zijn de redders der aarde. Denken ze. Maar is dat ook zo?
Read the rest of this entry »

Dr. Marc van Roosmalen: Tilburger van geboorte (1947) – Braziliaan van nationaliteit – briljant wetenschapper – belangrijkste kenner van het Amazonebekken dat hij blootsvoets doorkruiste – ontdekker van maar liefst twíntig nieuwe zoogdieren – onvermoeibaar activist voor het behoud van het regenwoud – met de dood bedreigd door belanghebbenden bij illegale houtkap – gedetineerd in een van de beruchtste gevangenissen van Brazilië – op de vlucht voor de Braziliaanse justitie – ondergedoken in Nederland dat weigert hem de status van vluchteling te verlenen – te gast in 013 op 9 november aanstaande. In 2000 riep Time Magazine hem uit tot een van de ‘Helden van de Planeet’. Ook met Daan Wensing, bioloog en bedrijfskundige (verbonden aan IUCN en TripleE) en Prof. dr. Frans Bongers hoogleraar (Landbouwuniversiteit Wageningen), gespecialiseerd in het herstel van tropisch regenwoud. Meer informatie via www.heldvandeplaneet.nl.

‘Marc van Roosmalen: Held van de Planeet’ is het eerste gezamenlijke programma van Tilburg Debatstad. Dit is een samenwerkingsovereenkomst tussen het Milieucafé, het Wereldpodium, het ScienceCafé, Brabant Balie en Studium Generale. De avond wordt opgeluisterd door Flor de Amor: melancholieke en opzwepende muziek uit Latijns-Amerika. De presentatie is in handen van Frans Post (Milieucafé) en Ralf Bodelier (Wereldpodium).

Datum: maandagavond 9 november
Tijd: 20.00-22.30u (ontvangst vanaf 19.30)
Locatie: popcentrum 013 Grote Zaal

Feestelijk – Allerheiligen 2009 – Midi-Theater

Commissaris der Koningin prof. dr Wim van de Donk spreekt 1e Peerke Donderslezing uit.

Commissaris van de Koningin prof. dr Wim van de Donk houdt op zondag 1 november 2009 de Eerste Peerke Donderslezing in het Midi-Theater in Tilburg. De Peerke Donderslezing is een initiatief van het Wereldpodium en wordt een jaarlijks terugkerend evenement.
Peerke Donders: Tilburger én Wereldburger. In 1809 geboren aan de Tilburgse Heikant als zoon van een arme huiswever. In 1887 overleden in een Surinaams melaatsendorp na een leven onder de allerarmsten. In 1982 werd Donders door paus Johannes Paulus II zalig verklaard.
Peerke Donders: een man die sterk tot de verbeelding spreekt van de gewone Tilburger. En een man die verantwoordelijkheid nam voor mensen aan de andere kant van de we-reld. In 2009 viert Tilburg niet alleen de 200ste verjaardag van de stad, in 2009 herdenkt Tilburg ook de 200ste geboortedag van haar belangrijkste wereldburger.
Met de eerste Peerke Donders lezing start het Wereldpodium een traditie waarin Tilburg zich, in navolging van zijn beroemdste inwoner, opnieuw profileert als stad van weldenkende wereldburgers.
In zijn lezing zal de nieuwe Commissaris van de Koningin zich concentreren op de erfenis van Peerke Donders. Wat kunnen wij vandaag van hem leren? Waarmee weet de arme weverszoon ons nu nog te inspireren? Hoe kunnen Brabanders, in navolging van Peerke, Wereldburgers zijn?

Om drie uur start in het Midi-theater een programma vol gesprekken, film en muziek, dat haar afronding vindt in de lezing van Van de Donk. Want de eerste Peerke Donderslezing wordt omkleed met een rijk cultureel programma. Daarin spreekt Paul Spapens journalist en auteur van meer dan 30 boeken, over ‘de Tilburgse Peerke’. De al even productieve journalist en socioloog Herman Vuijsje zal daarentegen de ‘Surinaamse Peerke’ belichten.
Aan de hand van filmbeelden bespreken de documentairemakers Lout Donders en Ellen van Kempen fragmenten uit hun nieuwe film ‘Peerke Donders, zijn leven, zijn brieven’ die eind oktober in première gaat. Op de lezing van Wim van de Donk reageert Anna Chojnacka, directeur van de 1%club en lid van de befaamde denktank Worldconnectors. Muziek is er van de Surinaamse Kasekoband Bradi Banti.

Door de middag leiden u Ralf Bodelier van het Wereldpodium en Meike de Jong van Omroep Brabant.
Reserveren dringend aanbevolen via het inschrijfformulier.

De Peerke Donders-lezing is een initiatief van het Wereldpodium en wordt mede mogelijk gemaakt door de Rabobank, Kerk en Wereld, het NCDO en Stichting Jacques de Leeuw.

Voor het bezoek aan het Peerke Donderspaviljoen van de Naastenliefde voorafgaand aan de lezing zijn helaas geen plaatsen meer beschikbaar.

Peerke Donders Lezing 2009
Door Commissaris van de Koningin prof. dr Wim van de Donk
Datum: Zondagmiddag 1 november 2009
Aanvang lezing: 15.00u (ontvangst vanaf 14.30u)
Waar: Midi-Theater Tilburg, Heuvelring 108
(13.00u vertrek bus vanaf Midi-theater naar Peerke Donderspaviljoen)

Wat doen die Afrikaanse kinderen met een Kalasjnikov? Wereldwijd zijn 250 duizend kinderen onder de wapenen. Daarvan vechten er 100 duizend actief mee, meestal in rebellengroepen in arme Afrikaanse landen. De overige 150 duizend dienen ook in gewone legers, bijvoorbeeld in dat van Birma. Of ze worden ingezet door de guerrilla’s in Nepal en door Palestijnse verzetsbewegingen tegen Israel.
Ooit waren kindsoldaten een normaal verschijnsel. In het Oude Testament diende de jonge David in het leger van koning Saul. In de middeleeuwen gingen kinderen op kruistocht. Napoleon stuurde zijn ‘little drummer boys’ naar de Slag bij Waterloo. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog zetten de nazi’s de Hitlerjugend in bij de verdediging van Berlijn. En in de jaren ’70 maakte Pol Pot duizenden kinderen tot moordenaar in de ‘Killing Fields’.
Precies 20 jaar geleden, in november 1989, aanvaardden de Verenigde Naties het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Daarin staat klip en klaar dat kinderen onder de 15 jaar ‘geen deel mogen nemen aan gevechtshandelingen’. Inderdaad neemt het aantal kindsoldaten sindsdien af. Vochten in 2004 nog 300 duizend kinderen, in 2009 zijn het er alweer 50 duizend minder.

Maar een kwart miljoen is nog steeds teveel. Waarom worden kinderen nog steeds niet goed beschermd? Wat moet gebeuren om daadwerkelijk een einde aan het verschijnsel te maken? Waarom dat niet gebeurd, en hoe het wel moet, daarover spreken onder meer Lansana Juana, voormalig kindsoldaat in Sierra Leone, Ginny Mooy, schrijfster van twee boeken over kindsoldaten die jarenlang in Sierra Leone woonde, Jan Bouke Wijbrandi, algemeen directeur Unicef Nederland en Sjoera Dikkers, directeur Defence for Children. Met optredens van de Hustle Kids, de nummer 1 Breakdance formatie in Nederland, beroemd van het programma Holland’s Got Talent. Presentatie Ralf Bodelier en Ilse Vossen.

Datum: woensdag 18 november
Tijd: 20.00-22.30u (ontvangst vanaf 19.30u)
Locatie: Studiozaal Theaters Tilburg, Louis Bouwmeesterplein 1 (ingang Schouwburgring)

Wellicht geloven ze dat het leven in Nederland één groot feest is. Misschien hopen ze uit hun armoede te ontsnappen. Wie weet, zijn ze echt verliefd. Veel keuze hebben ze echter niet, de 6000 importbruiden die jaarlijks naar Nederland komen. En eenmaal in Nederland, onder de hoede van hun schoonfamilie, lijkt hun vrijheid vrijwel verdwenen. Wanneer het leven in Nederland al een feest is, hún feest is het in elk geval niet.
Een van deze importbruiden was Hülya Cigdem die in 1990 op vijftienjarige leeftijd uit Ankara naar Tilburg verhuisde. Aanvankelijk verschilde haar leven in niets van het leven van de doorsnee importbruid. Een bestaan achter de gordijnen, geen contact met Nederlanders en volledig afhankelijk van haar man en schoonmoeder. Via naaiateliers en een cursus Nederlands in het buurthuis, werkte Cigdem zich echter op. Ze studeerde journalistiek en publiceerde vorig jaar het imposante boek ‘De Importbruid’. Daarmee leverde ze een onthutsend inkijkje in het leven van duizenden vrouwen achter de gordijnen in wijken als Tilburg-Zuid. De Importbruid is echter ook een knappe roman die waarschijnlijk zal worden verfilmd.
Vóór 2004 kwamen maandelijks gemiddeld 875 importbruiden naar Nederland. Dat waren met name Turkse en Marokkaanse vrouwen, veelal jong, arm en laag opgeleid die het Nederlands maar amper beheersten. Hun huwelijk werd gearrangeerd en eenmaal in Nederland leidden zij een bestaan in de marge.
In 2004 wierp minister Rita Verdonk een forse barrière op. Om een verblijfsvergunning te krijgen, moeten man én vrouw nu 21 jaar zijn. De ‘Nederlandse’ partner moet bovendien een ‘duurzaam’ en zelfstandig inkomen hebben van tenminste 120 procent van het minimumloon. Bovendien moet elke importbruid inburgeren.
Deze ingreep was succesvol. Het aantal importbruiden daalde althans met bijna 40 procent: van 875 tot een gemiddelde van 560 per maand. Maar de situatie waarin deze vrouwen verkeren, verbeterde maar amper. Zij bleven arm en afhankelijk. Bovendien blijken er nogal wat mogelijkheden om de strenge eisen te omzeilen.
Wie zijn het eigenlijk, deze importbruiden? Waar leven ze, hoe ziet hun verleden en hun toekomst eruit? Hoe denken zij over Nederland? En waarom steunen sommigen Wilders en Verdonk?

Met Hülya Cigdem schrijfster van ´De Importbruid’, die over haar eigen ervaringen verteld. Haar verhaal wordt vergeleken met de ervaringen van vier andere Turkse vrouwen. Verder zijn te gast: Ingrid Verhagen, directeur van het Centrum voor Buitenlandse Vrouwen en Erna Hooghiemstra, die met haar proefschrift ‘Trouwen over de Grens’ promoveerde op dit thema. Funk en rap is er van Hind Hakki, alias Double H.

Wanneer: dinsdag 9 juni
Tijdstip: 20.00-22.30u (zaal open om 19.30u)
Waar: Studiozaal Theaters Tilburg

Een liberaal over oorlog, vrede en ontwikkelingshulp.

Meer dan 2000 Nederlandse militairen werken in het buitenland. In Afghanistan, in Bosnië, Tsjaad, Soedan, Burundi, Kosovo, Congo en Irak. Hun inzet wordt nauwlettend gevolgd door prof. dr. Joris Voorhoeve.

Ooit was Voorhoeve Minister van Defensie. Nu is hij lid van de Raad van State en hoogleraar in Leiden en Breda. Zijn specialiteit is ‘vredesopbouw na gewapende conflicten’. Ofwel: hoe maak je een land of regio weer leefbaar na een alles verwoestende oorlog?
Zeker is, zegt Voorhoeve, dat je er met militairen alléén niet komt. Ook voor ontwikkelingswerkers en ontwikkelingshulp is een belangrijke rol weggelegd. Voorhoeve, liberaal en prominent VVD’er, is dan ook niet gelukkig met de anti-hulp-koers die in zijn partij overheerst.

Op dit Wereldpodium ‘Rondom Joris Voorhoeve’ gaat hij in op recente missies van Nederland in Irak en Afghanistan en spreekt over de grote VN-macht in Congo.
Speciale gasten zijn een aantal militairen die onlangs zijn teruggekeerd uit Uruzgan.

Marsmuziek komt van drumfanfare De Groeseindse Jagers.

Datum: dinsdag 21 april 2009
Tijd: 19.30 -22.15 uur
Waar: Studiozaal Schouwburg Tilburg

Voorafgaande aan het Wereldpodium, in de middag van 21 april, spreekt Voorhoeve, samen met o.a. Jan Pronk op het symposium ‘Van Verzoening naar Vrede’ dat eveneens in Tilburg wordt gehouden. Deelname gratis. Klik hier voor meer informatie.

Locatie: Bois Le Duc zaal Provinciehuis den Bosch

Op donderdag 4 juni kunnen we weer stemmen voor het Europese Parlement. Populair zijn deze verkiezingen niet. Dat is opmerkelijk, want een groot deel van ons dagelijks leven wordt door Europa bepaald.
Wat weten we eigenlijk van de Europese Unie? Wat weten Brabanders over Brabant? En wat weten zij over de combinatie Brabant-Europa?

De finale in het Provinciehuis in Den Bosch, op maandag-middag 18 mei, is een speciale editie van het Wereldpodium. Quizrondes wisselen af met prikkelende vragen aan zes prominente kandidaten voor het Europese Parlement. En alles draait om één vraag: wat hebben we aan Europa?

Gasten zijn europarlementariers Toine Manders (VVD) Lambert van Nistelrooy (CDA) Jan Cremers (PvdA) Niels van den Berge (GroenLinks) Ivo Thijssen (D66) en Nicole van Gemert (SP).
Er zijn swingende optredens van singer-songwriter Sabine & band. De presentatie is in handen van Meike de Jong en Ralf Bodelier.
De Grote Brabantse Europaquiz wordt mogelijk gemaakt door de provincie Noord-Brabant en het Europafonds.

Speciaal voor inwoners uit en rond Tilburg organiseert het Wereldpodium gratis busvervoer van en naar Den Bosch. Vertrek vanaf centraal station Tilburg om 13.45u. Opgeven via inschrijfformulier.

Datum: Maandag 18 mei
Tijd: 15.00-18.00 uur stipt. (Zaal open om 14.00)
Waar: Provinciehuis Den Bosch, Bois le Duc-zaal
Entree: Vrij
Reserveren: Via inschrijfformulier
Routebeschrijving en parkeren: klik hier

Winst maken en goed doen, een gouden combinatie? De gedachte is eigentijds en populair: versla de armoede van twee miljard mensen met kleinschalig ondernemerschap. Bedrijven moeten de Bodem van de Piramide, (de BOP) benaderen met microdiensten en microproducten. Winst maken en armoede bestrijden gaan prima samen en traditionele ontwikkelingshulp kan worden afgebouwd.
De bekendste BOP-dienst is het microkrediet. Geef de armsten een kleine lening en ze slaan aan het ondernemen en klimmen zo uit hun ellendige bestaan. De afgelopen jaren kreeg het microkrediet gezelschap van het micro-pensioen, de micro-verzekering en de micro-franchise Zeer recent is microjustice: juridische dienstverlening aan de armen, met inzet van lokaal geschoolde mediators.
Bovendien groeit het aantal aanbieders van goedkope telefoons of goedkope verstelbare leesbrillen. Het enthousiasme over ondernemen in de BOP is groot, zowel bij bedrijven als ontwikkelingsorganisaties.
Het Wereldpodium stelt echter lastige vragen. Wat maakt deze ‘micro-aanpak’ eigenlijk zo populair? Helpt het nu ook om de armoede te verminderen? Maken bedrijven daadwerkelijk veel winst in de BOP? En zijn ‘winst maken’ en ‘armoedebestrijding’ werkelijk zo’n gouden combinatie?

Met Gert van Maanen (oud-directeur Oikocredit); Myrtille Danse (BoP Learning Lab) Toon Bullens (Interpolis) en Jin-Ho Verdonschot (Microjustice Initiative, Universteit van Tilburg).
Presentatie: Ralf Bodelier en Evelijne Bruning. Muziek van Jacques Palinckx en een speciaal micro-amuse-hapje uit eigen keuken.

Datum: Dinsdag 12 mei
Tijd: 20.00-22.30 uur stipt. (Zaal open om 19.30)
Waar: Studiozaal Theaters Tilburg
Entree: Vrij
Reserveren: Via inschrijfformulier

Ook zo benieuwd naar de juiste antwoorden op de Grote Brabantse Europaquiz? Klik hier!

De seksualisering van de wereld – en wat anderen eraan doen

Porno onder de muis, Deep Throat op de publieke zenders, een cursus paaldansen als alternatief voor een cursus macramé… de seksualisering van de Westerse samenleving lijkt onmiskenbaar.
Dat vindt een groeiende groep critici in Nederland. Zij hekelen seks ‘als een afhaalmaaltijd.’ ‘Lekker makkelijk, altijd beschikbaar en zonder dat je er veel moeite voor hoeft te doen.’ Ze veroordelen seks als product, mannen als pooiers en vrouwen als gebruiksvoorwerp.
Dezelfde kritiek klinkt al langer bij de talloze critici buiten de westerse wereld. In hun ogen toont de westerse seksuele moraal – of het ontbreken daarvan – hoe verloederd en dierlijk het westen is.

Voor fundamentalisten – van islamitische, joodse en christelijke huize – is deze kritiek op McPorn niet marginaal. Ze vormt de kern van hun afschuw van het westen. En ze zijn bereid om er iets aan te doen.

Sprekers zijn oa. de journaliste Myrthe Hilkens, auteur van McSex, Nicole van de Griendt filiaalmanager van de Tilburgse eroticawinkel Christine LeDuc, de filosofe prof. dr. Marli Huijer en de arabist dr. Jan Jaap de Ruiter.
Op de zeepkist: Wethouder Gon Mevis, (oa. Internationale Samenwerking) met nieuwe plannen en een nieuwe folder over Tilburg Wereldstad.
Presentatie: Meike de Jong en Ralf Bodelier
Muziek komt van het vrouwenkoor Des Unique. Acht dames met spannende liederen over lust, lichaam en liefde.

00000000000000000000000000000000000000000000000000
Dit podium is gehouden op dinsdag 17 maart 2009 in de Studiozaal van Theaters Tilburg.

Het is crisis. Het zijn barre tijden. Niet alleen waait de gure wind van de financiële crisis, er is ook nog steeds een klimaatcrisis, een energiecrisis en een voedselcrisis.

Al deze crises, ze lijken met elkaar samen te hangen als symptomen van een op hol geslagen ‘casinokapitalisme’.
Een economisch systeem waarin het niet langer draait om welvaart en welzijn voor zoveel mogelijk mensen, maar om een ‘funny-money-game, om het maken van geld met geld, om speculatie ten koste van alles, en het vullen van zakken van zich onsterfelijk wanende bestuursvoorzitters’.

Dat schrijft prof. Arnold Heertje, de bekendste econoom van Nederland, in de Volkskrant van 10 januari 2009.
Read the rest of this entry »

In oktober 2009 viert de officiële ontwikkelingshulp haar zestigste verjaardag. Dat is geen reden voor een feestje. Ten eerste omdat de hulp minder heeft opgeleverd dan gehoopt. Ten tweede omdat het debat over de hulp ondergaat in goedkope sentimenten en platte retoriek.
Aan de ene kant van het spectrum leven de emotiecampagnes van de hulporganisaties: filmpjes over getraumatiseerde kinderen in Sierra Leone en hongerige boeren op een uitgedroogde akker in Mali.
Aan de andere kant foeteren de hulpcritici. ‘Ontwikkelingshulp is te gênant voor woorden’ meent de rechtse Geert Wilders (PVV). ‘Hulp is een uitlaatklep voor superioriteitsgevoelens, zendingsdrang en hulpzucht’ meent zijn linkse concurrent Theo Ruyter (XminY).
Het debat over de hulp moet op een hoger niveau. Weg met de drogredenen en de sentimenten. Alleen feiten, harde argumenten en heldere analyses tellen. Op 15 oktober 2009 willen we het weten: helpt de hulp of helpt de hulp niet? Hoeveel geld komt terecht bij de armsten? Hoeveel gaat op aan overhead? Laat hulp de economie van arme landen groeien? En wat is de relatie tussen hulp en corruptie? Met onder meer: prof. dr. Paul Hoebink, hoogleraar ontwikkelingssamenwerking. En Bram van Ojik, oud-ambassadeur te Benin en hoofd inspectie Ontwikkelingssamenwerking, Peter Nthenda, ontwikkelingswerker in Malawi en Rob van Mierlo, directeur COS Brabant. Muziek is er van Rag & Bone. Presentatie is in handen van Evelijne Bruning en Ralf Bodelier.

Deze aflevering van het Wereldpodium maakt deel uit van het 40-jarige bestaan van het COS Brabant, het Centrum voor Internationale Samenwerking. Vanaf 19 uur zal in de foyer van de Studiozaal een feestelijke borrel worden geschonken.

Tevens wordt op deze avond de nieuwe publicatie van Mirjam Vossen ‘Voor bij de borrelpraat’ gepresenteerd. Vanzelfsprekend krijgt iedere bezoeker een exemplaar cadeau.
Datum: Donderdag 15 oktober
Tijd: 20.00u – 22.30 uur (Feestelijke borrel vanaf 19.00u)
Waar: Studiozaal Theaters Tilburg
Routebeschrijving: klik hier
Het is niet meer mogelijk om te reserveren. We kunnen geen (zit)plaats meer garanderen.





Te gast op het Wereldpodium: Ruud Lubbers.
Dertig jaar lang gaf Lubbers Nederland vorm. Als parlementariër, als fractievoorzitter van het CDA, als minister van economische zaken en als minister-president. Vervolgens werkte hij vijf jaar lang als Hoge Commissaris van Vluchtelingen bij de Verenigde Naties. Vandaag wordt Lubbers op handen gedragen door idealistische jongeren. Want hij is een uitgesproken voorstander van een duurzame samenleving en fel tegenstander van de verkrampte Nederlandse omgang met immigranten.
Volgens Lubbers lijkt het nog steeds niet tot Nederland door te dringen. In de wereldwijde kenniseconomie woedt een ‘battle for brains’. Steeds meer landen stellen zich open voor goed geschoolde en leergierige migranten. Nederland blijft daarbij achter, maar ook hier moet het roer om. Wanneer zich talentvolle vreemdelingen melden, moeten we niet langer reageren met een ‘Nee-tenzij’ maar met een volmondig ‘Ja-mits’.
De belangrijkste speler is natuurlijk de Nederlandse overheid. Zij zal niet alleen de grenzen moeten open voor buitenlandse kenniswerkers en internationale studenten. Ze zal ook veel meer Nederlanders van Turkse, Marokkaanse of Antilliaanse afkomst moeten betrekken bij onze de kenniseconomie.
Maar niet alleen de Nederlandse overheid, ook het Nederlandse onderwijs, van middelbare school tot universiteit, heeft een belangrijke rol. Nu wacht het onderwijs nog af. Het wordt echter tijd om een pro-actieve houding aan te nemen, om plannen te smeden en tot actie over te gaan om meer jongeren met een allochtone achtergrond binnen te halen. Want veel te veel talent blijft vandaag onbenut. En dat kan Nederland zich niet permitteren.

Gasten: Ruud Lubbers, Theo Dunnewijk (onderzoeker Universiteit Maastricht en CPB) Mohammed Chahim (Promovendus UvT) en Hiela Hadi (VWO-student Koning Willem II College).

Presentatie Ilse Vossen en Ralf Bodelier.
Intermezzo: saxofonist Mete Erker & contrabassist Eric van der Westen
Alle bezoekers ontvangen Ralf Bodelier’s recente boek Cosmopolitans. How International Students change Global Society, waarvoor Ruud Lubbers het voorwoord schreef.

In samenwerking met Studium Generale van de UvT

Datum: Dinsdag 22 september
Tijd: 20.00u – 22.30 uur (ontvangst vanaf 19.30u)
Waar: Studiozaal Theaters Tilburg
Routebeschrijving: klik hier

Een wereldburger, een milieuactivist, een wetenschapper en een Tilburger; Marc van Roosmalen is het allemaal en bovendien nog een ontdekkingsreiziger en een vat vol spannende en ongelooflijke verhalen. Op maandagavond 9 november stond hij even op zijn geboortegrond en zorgde met zijn optreden voor een ‘knetterende start’ van Tilburg Debatstad, een initiatief van vijf Tilburgse podia dat moet uitgroeien tot ‘De Balie van het Zuiden’. Cabaretier, zanger en pianist John Tuerlings opende deze eerste avond van Tilburg Debatstad met een sprankelend lied waarin hij de verloving besprak van de debatpodia die zich in TilburgDebatstad verenigden – het Milieucafe, het Wereldpodium, het Sciencecafe, de Brabant Balie en Studium Generale. Poptempel 013 was voor de gelegenheid omgebouwd tot een theaterzaal met tafeltjes en stoelen, het podium ging grotendeels schuil achter reusachtige palmen en bamboestruiken. Dat laatste was vooral een verwijzing naar Van Roosmalens avonturen in de jungle van Zuid-Amerika. Tussen het groen door bloeiden de dames van Flor de Amor met melancholieke Zuid-Amerikaanse klanken. De ene Flor met een dijk van een stem, de andere met een dijk van een contrabas.

Dieren vangen
Presentatoren Frans Post en Ralf Bodelier hadden veel vragen voor de wereldberoemde Heroe of the Planet, Marc van Roosmalen. Toch konden maar een paar flitsen oplichten uit het veelbewogen leven van deze oud-leerling van het Odulphus Lyceum. Rode draad in zijn verhaal bleek zijn fascinatie om dieren te vangen, ze vast te houden en ze te bestuderen. Als scholier ving hij kikkertjes, hagedissen en slangen voor zijn terrarium, als student woonde hij op zijn Utrechtse woonboot samen met zo’n 20 apen. ‘Die apen kwamen van mensen die er niet meer voor konden zorgen en het was toen nog niet verboden om ze te houden’, verklaart de bioloog snel. In Brazilië wordt hij immers nog steeds beschuldigd van biopiraterij.

Ecosysteem
Toch noemt Van Roosmalen zich meer een vruchten- en zadenman dan een man van de aapjes. Zijn eerste onderzoek in de Surinaamse jungle behelsde een nauwkeurige beschrijving van alle zaden en vruchten die door de apen en andere dieren worden verspreid. Daar leerde Van Roosmalen dat het ecosysteem van het regenwoud ongelooflijk ingewikkeld in elkaar zit en dat geen schakeltje kan worden gemist. Bijna terloops spreekt hij over paden die je moet kappen door ondoordringbaar woud, zaden die je wel kunt doorslikken maar waarop je niet moet kauwen, slangen die je aan hun staart kunt trekken en spinnen die je bijten zodat je lichaamstemperatuur ongelooflijk snel daalt. Alles overleefde deze wereldreiziger, zelfs de gevangenissen van Brazilië waaruit hij een paar jaar geleden ternauwernood ontsnapte.

Protesten tegen houtkap
Gaandeweg werd Van Roosmalen naast ecoloog, ook primatoloog en ontdekte hij tijdens zijn verblijf in het Amazonegebied twintig nieuwe apensoorten. “Die apen werden naar mij toegebracht door de autochtone bevolking omdat ik een soort opvangcentrum had”, legt Van Roosmalen uit. “Ik bestudeerde en beschreef ze en zocht hun verblijfplaats uit. Pas als ze dood gingen, gebruikte ik ze als holotype om het bestaan van de nieuwe soort wetenschappelijk te bewijzen. Omdat ik zoveel geduld had, heb ik nog niet alle nieuwe soorten die ik gevonden heb, kunnen beschrijven.” Door zijn werk in het regenwoud kwam Van Roosmalen in aanraking met de boskap voor houtwinning, sojateelt en veehouderij. De schade die hierbij aan het regenwoud wordt toegebracht, is desastreus. Door erosie en verdroging ontstaan nu branden in een gebied dat bekend stond als niet ontvlambaar. Zijn protesten tegen deze verwoestende praktijken kwamen hem duur te staan. Van Roosmalen werd door Braziliaanse politici (vaak ook grootgrondbezitters) beschuldigd van biopiraterij en gevangen gezet.

Bos herstelt zich
Na de pauze wordt Van Roosmalens visie op het regenwoud genuanceerd door hoogleraar Frans Bongers uit Wageningen. Bongers wijst op de dynamiek van het bos. `Na de kap is het bos een ravage`, geeft de hoogleraar toe, `Maar de natuur herstelt zich en dat gaat best snel. Naast ontbossing is er ook hergroei.` Voor Van Roosmalen is het secundaire bos een verarmde variant van het oerbos, Bongers voert aan dat veel oerbos in werkelijkheid helemaal niet zo oud is. Dus liever een selectieve kap dan brute kaalslag. Van Roosmalen is niet overtuigd van de goede bedoelingen van de FSC-keurmeesters en wijst al het gebruik van hout uit de regenwouden af.

Ellende van de sojateelt
Vervolgens komt Daan Wensink aan het woord. Hij werkt bij het IUCN (International Union for Conservation of Nature) een organisatie die de AEX opstelt van bedreigde dier- en plantensoorten. Ook deze lijst staat flink in het rood. Wensink vraagt vooral aandacht voor de sojateelt in Brazilië en andere landen van Latijns-Amerika. Die soja wordt op grote schaal ingevoerd via de Nederlandse havens en verwerkt in veevoer en voedingsproducten. De lijst van ellende die deze teelt veroorzaakt is lang. Erosie, pesticiden in bodem en grondwater, schendingen van de mensenrechten, grondspeculatie en geweld, het is allemaal aan de orde van de dag om maar voldoende soja te kunnen exporteren naar Europa en China.

Kritische consumenten
Kortom, de eerste aflevering van Tilburg Debatstad brengt geen vrolijk nieuws aan het toegestroomde publiek. Maar de actiebereidheid onder de bezoekers blijkt groot. ‘Geef ons adviezen hoe wij een steentje kunnen bijdragen om deze misstanden te stoppen’, vraagt iemand uit de zaal. ‘Geen oerwoud in mijn kippenbout’, noemt Wensink als plastische leus voor kritische consumenten. Ook bepleit hij een lobby bij de overheid om strengere regels voor de goederen die in de Nederlandse haven binnenkomen. Bongers roept het publiek op om te kiezen voor FSC-hout om zo de selectieve kap te stimuleren. Kritisch zijn op vleesconsumptie en houtconsumptie, dat krijgt het publiek van Tilburg Debatstad mee als aansporing. Gelukkig geen woord over alcoholconsumptie en dat is wel zo prettig in een debatzaal met aan weerskanten een bar die allerlei lekkere biersoorten serveert.

Tekst: Marianne Dagevos Marcada Project en Tekst

Foto’s: Marloes Coppes